De Grauwe Klauwier in Zuidoost-Achterhoek
Hij lijkt misschien niet zo spannend met zijn grijsbruine verenkleed, maar hij is zeker één van de mooiste boegbeelden van het kleinschalig cultuurlandschap: de grauwe klauwier. En deze soort is met een opmars bezig!
7 april 2025
De Vogelwerkgroep Zuidoost-Achterhoek brengt al sinds 1974 jaarlijks deze middelgrote zangvogel in kaart in de gemeente Winterswijk en aangrenzende gebieden in Aalten en Oost-Gelre. Jan Stronks coördineert dit onderzoek sinds 1985. Waar er 50 jaar geleden nog minder dan 10 territoria werden gevonden, is het aantal territoria anno 2024 ver boven de 40. Hoe is dit te verklaren en wat betekent dit gegeven voor de toekomst van deze vroeger algemene struweelbewoner in de Achterhoek?
De trend voor 2017
Tot 2017 varieerde het aantal territoria van de grauwe klauwier in Zuidoost-Achterhoek tussen de 0 en 12 per jaar. Voor 2000 werden de meeste territoria vastgesteld in agrarische cultuurlandschappen, langs spoordijken en mondjesmaat in natuurgebieden. Hierna vindt er een verschuiving plaats, waarbij de grauwe klauwier zich meer gaat vestigen in halfopen gebieden met een natuurstatus met extensieve graslanden, houtwallen, struwelen, ruigtes en poelen. Tussen 2000 en 2024 lagen de belangrijkste broedgebieden in de randzones van het Korenburgerveencomplex, het Wooldse Veen en het Zwarte Veen/Aaltense Goor.
Oorzaken van opmars
De toename aan territoria vanaf 2018 lijkt drie redenen te hebben. Als eerste lijkt het weer mee te zitten. De grauwe klauwier gedijt goed bij drogere, warme zomers waarbij er genoeg prooien als grote insecten te vinden zijn, zoals in de jaren 2018 t/m 2022 het geval was. Ten tweede speelt het beheer in de natuurgebieden een rol. De randen van de veengebieden zijn uitgebreid met extensieve graslanden en struwelen. Rond het Wooldse veen is het aantal territoria hier sinds 2018 toegenomen van 0 naar 9. Als derde factor lijkt het agrarisch natuurbeheer zijn vruchten af te werpen. Sinds 2016 is er bij de inpassing van het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) meer aandacht gekomen voor de grauwe klauwier in de Achterhoek, bijvoorbeeld door de aanleg van struweel langs botanisch hoogwaardige graslanden en door hakhoutbeheer van houtsingels. Inmiddels liggen 12 van de 46 territoria geheel of gedeeltelijk in terreinen met ANLb. Zo blijkt dat goed agrarische natuurbeheer in landbouwgebieden in combinatie met natuurgebieden de biodiversiteit kunnen versterken!
Toekomst van de grauwe klauwier en het Achterhoekse landschap
Wat we zien is dat de grauwe klauwier zich een tijd heeft teruggetrokken in de natuurgebieden, maar zich weer langzaam door het gebied begint te verspreiden. Als we deze trend willen voortzetten, is gedegen beheer in de omgeving noodzakelijk. Ontwikkeling van struweelranden, extensief beheerd kruidenrijk grasland en periodiek afgezet hakhout zijn essentieel voor soorten uit het kleinschalig cultuurlandschap, zoals de grauwe klauwier om voedsel en uitkijkposten te vinden. Door het beheer van natuur- en agrarische gronden goed op elkaar af te stemmen, kunnen zij elkaar juist aanvullen en zo een niet alleen mooi maar ook faunarijk landschap scheppen.
Vogelgroep Zuidoost-Winterswijk voerde dit onderzoek uit en Jan Stronks verwerkte de data.
Tekst door Jan Stronks en Jacco Vrijlandt
Foto boven: Grauwe klauwier mannetje op de uitkijk in een struweelrand in een perceel met agrarisch natuurbeheer in het Woold, 13 juni 2021. Foto Jan Stronks.